SERA GAZI / KARBON AYAK İZİ NEDİR?
Karbon dioksit (CO2), Metan (CH4), Nitröz Oksit (N2O), Hidroflorür karbonlar (HFCs), Perfloro karbonlar (PFCs), Kükürt hekza florür (SF6), nitrojen triflörür (NF3) gibi gazlarından oluşan ve dünya yüzeyindeki atmosferden ve bulutlardan yayılan, kızılötesi radyasyon spektrum aralığında belirli dalga boylarındaki ışımayı soğuran ve salınmasını sağlayan, atmosferin hem doğal hem de antropojenik (insan kaynaklı) gaz halindeki bileşenlerine sera gazı (GREEN HOUESE GAS) denir.
Karbon ayak izi; insan eylemleri sonucunda atmosfere salınan sera gazı emisyonlarının (GHG – Green House Gases) ton eşdeğer karbondioksit (tCO2esd) cinsinden ölçüsüdür.
Karbon ayak izi; doğrudan veya dolaylı olarak tükettiğimiz kaynaklar sonucunda ortaya çıkmaktadır. Sera gazlarının atmosfere salımı sonucunda küresel ısınma veya iklim değişikliğine sebep olmaktadır. Paris İklim Anlaşması ve Avrupa Yeşil Mutabakat sonucunda iklim değişikliğini önlemek ve küresel ısınmanın önüne geçebilmek için atmosfere salınan sera gazlarının hesaplanması ve azaltılması yönünde çalışmalar başlatılmıştır.
Sera gazlarının çevreye oluşturduğu zararları engelleyebilmek için öncelikle doğru bir şekilde ölçebilmek ve önlemler almak gereklidir. Sera gazlarının ölçülebilmesi için de “Karbon Ayak İzi” hesaplamalarının doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir.
Karbon Ayak İzi hesaplamaları genellikle yıllık periyotlar şeklinde yapılmaktadır.
Karbon Ayak İzi; birey, kurum, kuruluş veya bir ulusun olabilmektedir. Doğru bir şekilde yapılmış olan karbon ayak izi hesaplamalarının niceliğinde, enerji verimliliği yeni teknolojiler, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ile karbon ayak izi azaltımları gerçekleştirilebilir.
Karbon ayak izi; kurum ve kuruluşlarca sosyal sorunluluk, yasal zorunluluk, müşteri veya yatırımcı talepleri, sera gazı emisyonlarının azaltılması veya emisyon ticaret sistemlerine katılımı amacıyla hesaplanmaktadır. Karbon ayak izi, kişisel ve kurumsal olmak üzere iki farklı kategoride incelenmektedir.
KARBON AYAK İZİ HESAPLAMASI VE DOĞRULAMASI
Kyoto Protokolü tarafından belirlenmiş sera gazı emisyonlarının hesaplanması için çeşitli metodoloji ve standartlar bulunmaktadır. Yapılan hesaplama metodolojilerinde küresel ısınma potansiyellerinin belirlenmesi için ilk kaynak olarak ulusal beyanlar olmakla birlikte Hükümetler Arası İklim Değişikliği (IPCC) ve İngiltere Çevre Gıda ve Köy Başkanlığı (Department for Environment Food &Rural Affair -DEFRA) kullanılmaktadır.
Sera gazı emisyonlarının hesaplanması ve raporlanması kapsamında yayınlanan standartların başında ise GHG Protokolü, ISO 14064, ISO 14067 standartları gelmektedir.
ISO 14064-1 standardı; sera gazı envanterlerinin kuruluş veya şirket seviyesinde tasarımlanması, geliştirilmesi, yönetilmesi ve raporlanması için ilkeler ve şartlar hakkında ayrıntılı bilgi verir.
ISO 14064-2 standardı; sera gazı emisyonunun miktarının belirlenmesi, izlenmesi ve raporlanması sonucunda sera gazı emisyonlarının azaltılma- uzaklaştırılması sonucunda azaltılan karbon ayak izi için ilkeler ve şartlar hakkında bilgi verir.
ISO 14064-3 standardı; sera gazı beyanlarının doğrulanması için ilke ve şartları belirtir.
ISO 14067 standardı; kuruluş ve şirket seviyesinde kullanılan ürün veya ham maddelerin yaşam döngüleri (life cycle assesment) belirlenerek ‘beşikten mezara’ veya ‘beşikten kapıya’ sera gazı emisyonlarının hesaplanması ve raporlanması için ilkeler ve şartlar hakkında ayrıntılı bilgi verir.
ISO 14065 standardı; çevresel bilgileri onaylayan ve doğrulayan kuruluşlar için gerekli genel ilke ve gereklilikler hakkında bilgi verir.
ISO 14066 standardı; sera gazı beyanlarının doğrulanması için sera gazı doğrulama ve onaylama ekiplerinin yeterlilik gereksinimleri hakkında bilgi verir.
